Sprawozdanie z posiedzenia plenarnego Komitetu Rozwoju Człowieka PAN w dniu 13.01.2026r.

W dniu 13. stycznia 2026r. odbyło się posiedzenie plenarne Komitetu Rozwoju Człowieka PAN, w trybie hybrydowym.

W spotkaniu wzięło udział 24 (z 33) członków Komitetu, w tym 2. osoby w trybie stacjonarnym i 22. w trybie zdalnym.

Program posiedzenia:

1. Przyjęcie protokołu z poprzedniego posiedzenia plenarnego Komitetu w dniu 21.10.2025.

2. Część naukowa: Wielospecjalistyczne podejście do leczenia otyłości u dzieci na przykładzie Programu Leczenia Otyłości – „PLO – IPCZD”.

Prelegenci:

Prof. Piotr Socha – kierownik Programu Leczenia Otyłości

Miłosz Jasiński – dietetyk

Lilianna Wolska – fizjoterapeuta

Marta Biernacka – psycholog

Sebastian Więckowski – lekarz

3. Omówienie spraw bieżących Komitetu.
4. Ustalenie terminu i tematyki kolejnego posiedzenia Komitetu.
5. Wolne wnioski.

Ad 1

Jednogłośnie przyjęto protokół z poprzedniego posiedzenia plenarnego Komitetu.

Ad. 2

Pan Prof. Piotr Socha – Kierownik Oddziału Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii IPCZD wraz z zespołem omówili zagadnienie otyłości w populacji dziecięcej w Polsce w aspekcie wielospecjalistycznego programu leczenia tej choroby wdrożonego w IPCZD, który obejmuje postępowanie zachowawcze, farmakologiczne a także zabiegowe – zarówno endoskopowe, jak i chirurgiczne oraz diagnostykę powikłań otyłości.

Pan Prof. Piotr Socha jako kierownik projektu, przedstawił jego założenia. „PLO-IPCZD” działa od 5 lat. W tym czasie skonsultowano ponad 2000 pacjentów, w tym ponad 1000 ukończyło 4-6 miesięczny cykl leczenia. Opieka nad pacjentami prowadzona jest przez wielospecjalistyczny zespół specjalistów z różnych dziedzin, liczący ponad 100 osób. Plan opieki ustalany jest indywidualnie dla każdego dziecka. Program ma na celu rozpoznanie choroby otyłościowej, wczesną profilaktykę powikłań, programowanie metaboliczne oraz kształtowanie zwyczajów żywieniowych.

Prelegent podkreślił narastający odsetek dzieci z nadwagą i otyłością, zwłaszcza II i III stopnia, a więc w grupach o największym ryzyku powikłań. I tak w grupie wiekowej 0-6 lat ok. 10,8% dzieci jest otyłych lub ma nadwagę, zaś w grupie 6-18 lat odsetek ten wzrasta aż do 29,1%.

Do PLO kwalifikowane są dzieci powyżej 10 roku życia ze wskaźnikiem BMI powyżej 97 centyla.

Pan Miłosz Jasiński – dietetyk – położył nacisk na naukę trwałej zmiany nawyków żywieniowych w domu chorego dziecka oraz systematyczną, kompleksową opiekę w oparciu o kompetentną kadrę medyczną. Podkreślił rolę konsultacji antropologicznej z oceną składu ciała, ocenę spoczynkowej przemiany materii; omówił programy dietetyczne z indywidualnym, realistycznym podejściem do oczekiwań i potrzeb pacjenta. Wspomniał o wsparciu farmakologicznym i chirurgicznym oraz konieczności monitorowania postępów pacjenta.

Pani Lilianna Wolska – fizjoterapeutka – przekazała, że we współpracy z Warszawską Akademią Wychowania Fizycznego wybrano 10 testów umożliwiających ocenę wydolności fizycznej, mobilności poszczególnych grup mięśniowych, pomiar siły mięśniowej i wydolności krążeniowo-oddechowej. Pacjenci badani są z chwilą kwalifikacji do programu oraz po jego zakończeniu. Fizjoterapeuci określają indywidualny cel terapii fizykalnej, edukują pacjenta i ustalają dalsze zalecenia na przyszłość.

Psycholog – Pani Marta Biernacka – zaakcentowała, że skuteczność leczenia zależy od realizacji zaleceń. Podkreśliła, że pacjenci i ich opiekunowie w większości posiadają wiedzę na temat choroby otyłościowej, natomiast problemem jest brak mechanizmów utrwalających zachowania prozdrowotne. Główne przyczyny nieskuteczności leczenia to sprzeczne komunikaty od opiekunów, brak wsparcia i jednolitych zasad żywieniowych w środowisku domowym, wysokie napięcie emocjonalne w rodzinach z czym wiąże się jedzenie emocjonalne, zwłaszcza w godzinach wieczornych. Sytuację pacjentów pogarsza brak ćwiczeń fizycznych, niska samoocena, negatywny wpływ środowiska rówieśniczego.

Dlatego tak ważna jest identyfikacja czynników ryzyka indywidualnie dla każdego pacjenta i utworzenie planu leczenia skoncentrowanego przede wszystkim na celach krótkoterminowych. Niezwykle istotna jest przy tym stała motywacja i pozytywne wsparcie emocjonalne.

Otyłość dziecka jest problemem całej rodziny, stąd istotne jest zaangażowanie jej członków w proces leczenia. Bowiem tylko trwała zmiana stylu żywienia i życia daje szansę na osiągnięcie sukcesu.

Pan Doktor Sebastian Więckowski omówił model opieki nad pacjentem jaki wypracowano w IPCZD. Istotą programu jest zintegrowana opieka wielu specjalistów, w tym gastrologa, dietetyka, fizjoterapeuty, psychologa oraz dodatkowo diabetologa, rehabilitanta. Pan Doktor przekazał, że w dotychczasowych obserwacjach 6-miesięczny program leczenia ukończyło 53% pacjentów, 36% zredukowało masę ciała o >= 5%, 30% nie zmieniło istotnie masy ciała, natomiast 15% przybrało na wadze.

Zespół wypracowuje nowy schemat opieki, który uwzględni ocenę densytometryczną, pulmonologiczną, endokrynologiczną, kardiologiczną, a także psychiatryczną (leczenie depresji), laryngologiczną (bezdech senny) i hepatologiczną (ocena stłuszczenia/zwłóknienia wątroby). Szacuje się, że 30-40% pacjentów ma chorobę stłuszczeniową wątroby, a 12% zwłóknienie wątroby. 

Planuje się wydłużenie czasu trwania programu do 10-12 miesięcy aby zwiększyć szansę na powodzenie leczenia i utrzymanie efektu po zakończeniu uczestnictwa w programie..

Po prezentacji nastąpiła ożywiona dyskusja, w której zwrócono uwagę na ogólnie słabą wydolność fizyczną populacji dziecięcej w Polsce oraz na konieczność objęcia leczeniem całej rodziny chorego dziecka z zapewnieniem opieki wielu specjalistów. Sama porada lekarza POZ czy dietetyka nie są wystarczające. 

Poruszono problem współpracy ze środowiskiem szkolnym, które może negatywnie oddziaływać na chore dziecko i nierzadko prowadzi do izolacji pacjenta a nawet rezygnacji z nauki w placówce w trybie stacjonarnym i przejście na nauczanie domowe. 

Przeanalizowano propozycję turnusów odchudzających jako nieskutecznych z uwagi na nienaturalne warunki funkcjonowania dziecka w wyizolowanym środowisku i nawrót starych nawyków po powrocie do domu.

Omówiono projekt corocznych pomiarów antropometrycznych uczniów w placówkach szkolnych, co pozwoliłoby na wczesną identyfikację dzieci zagrożonych lub dotkniętych chorobą otyłościową.

Rozważano kwestię zamiany systemu szkolenia na zajęciach WF z zastąpieniem ocen przez zaliczenie oraz urozmaicenie zajęć ruchowych z uwzględnieniem grup uczniów o różnej sprawności fizycznej. Pozwoliłoby to z pewnością zwiększyć odsetek dzieci uczestniczących w lekcjach wychowania fizycznego.

Poruszono zagadnienie spopularyzowania wiedzy o aplikacji ANTEK, która powstała przy współpracy z ekspertami z Pracowni Antropologii IPCZD i która służy do monitorowania rozwoju dziecka samodzielnie przez rodziców.

Padła propozycja utworzenia ogólnopolskiej „ścieżki” opieki nad dzieckiem z chorobą otyłościową, począwszy od diagnostyki wstępnej (POZ, rejonowy oddział pediatryczny), na wyspecjalizowanych poradniach obesitologicznych w każdym województwie kończąc. Konieczne byłoby tu jednak wsparcie państwa, zarówno merytoryczne jak i finansowe.

Komitet Rozwoju Człowieka PAN głosem Pana Przewodniczącego, Prof. Sergiusza Jóźwiaka poprze wszelkie inicjatywy w tym zakresie, licząc na współpracę:

– Polskiego Towarzystwa Otyłości Dziecięcej (Wiceprezes Zarządu Prof. Agnieszka Zachurzok – członkini KRCz) 

– Polskiego Towarzystwa Pediatrii (Prezes Zarządu Głównego Prof. Teresa Jackowska, Wiceprezesi Zarządu Głównego Prof. Artur Mazur, Prof. Tomasz Szczepański, Członek Zarządu Głównego Prof. Jan Styczyński – członkowie KRCz)

– Warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego 

– Komitetu Żywienia PAN

Ad 3.

W części poświęconej sprawom bieżącym, Przewodniczący Komitetu Rozwoju Człowieka – Pan Prof. Sergiusz Jóźwiak, zrelacjonował ostatnią sesję Zgromadzenia Ogólnego PAN, która miała miejsce w dniu 11.12.2025 w Centrum Nauki Kopernik. Podsumowano, że nauka jest siłą pozwalającą zrozumieć dynamiczne zmiany w otaczającym nas świecie. Determinacja całego środowiska naukowego dzięki dialogowi i współpracy pozwala na porozumienie w wielu sprawach, z których efektów korzyść odnosi całe społeczeństwo. Na zgromadzeniu omawiano kwestie aktualnej sytuacji ekonomicznej w Polsce oraz sprawy obronności. 

Ponadto zebrani głosowali propozycję utworzenia Warszawskiego Oddziału PAN, na wzór istniejącego Oddziału Krakowskiego.

Ad. 4

Termin kolejnego posiedzenia plenarnego Komitetu Rozwoju Człowieka PAN został wyznaczony na 14.04.2026 r. Wstępnie zaproponowano tematykę zaburzeń metabolizmu kostnego u dzieci. Członkowie Komitetu zostali poproszeni o zgłaszanie kolejnych propozycji.